Erdogan-Mitsotakis përballë njëri-tjetrit: Egjeu ndez sërish tensionet greko-turke
Tensionet mes Greqisë dhe Turqisë po rikthehen në vëmendje përpara takimit Erdogan–Mitsotakis, me Detin Egje që mbetet pika kryesore e përplasjes mes dy vendeve.
Greqia dhe Turqia po përgatiten për një raund të ri bisedimesh në nivelin më të lartë politik. Duke nisur nga e hëna, më 9 shkurt 2026, në Ankara do të mblidhet Këshilli Suprem i Bashkëpunimit Greqi-Turqi, një forum i krijuar për të promovuar dialogun dhe bashkëpunimin mes dy vendeve. Sipas burimeve zyrtare, në tryezë pritet të ulen edhe presidenti turk Rexhep Taip Erdogan dhe kryeministri grek Kyriakos Mitsotakis, ndërsa nuk përjashtohet as mundësia e një takimi dypalësh të veçantë mes dy udhëheqësve.
Këshilli i bashkëpunimit dhe dialogu i brishtë
Këshilli i Lartë i Bashkëpunimit u krijua në vitin 2010, pas një periudhe të gjatë tensionesh në Mesdheun Lindor. Megjithëse nuk ka prodhuar ndonjë sukses të madh politik, ai synon të mbajë gjallë një agjendë pozitive mes dy partnerëve të NATO-s, veçanërisht në fushat e ekonomisë dhe turizmit. Deri tani, këshilli është mbledhur vetëm pesë herë, me takimin e fundit të zhvilluar në Athinë në dhjetor 2023.
Qëndrimet mbeten thellësisht të ndryshme. Nga pala greke, ekspertë të marrëdhënieve ndërkombëtare theksojnë se Turqia paraqet kërkesa dhe pretendime territoriale të njëanshme pa bazë ligjore. Nga ana tjetër, analistë turq kundërshtojnë këtë qasje, duke argumentuar se Athina kërkon përmbushjen e kërkesave të saj pa bërë lëshime reciproke.
Navtex dhe përplasja për autoritetin në Egje
Tensioneve ekzistuese u është shtuar së fundmi edhe çështja e sistemit Navtex. Turqia lëshoi një paralajmërim navigacioni për aktivitete ushtarake greke, veprim që Athina e interpreton si përpjekje të paligjshme për të zgjeruar autoritetin turk në Detin Egje. Media greke e cilëson këtë si një provokim të ri, ndërsa nga këndvështrimi i Ankarasë bëhet fjalë për një procedurë rutinë në përputhje me legjislacionin aktual.
Sipas mediave proqeveritare turke, ky veprim ka ndryshuar status quo-në në Egje dhe ka shkaktuar shqetësim në Greqi. Për kryeministrin Mitsotakis, kjo situatë përkthehet edhe në presion të shtuar politik nga e djathta, e cila e akuzon qeverinë për mungesë reagimi ndaj asaj që e konsideron zgjerim turk në Egje.
Një konflikt i vjetër dhe pa zgjidhje
Prej dekadash, Greqia dhe Turqia janë në konflikt për shelfin kontinental, shfrytëzimin e burimeve natyrore dhe zgjerimin e ujërave territoriale në Detin Egje. Në kuadër të doktrinës ushtarake “Atdheu Blu”, Turqia pretendon një hapësirë të gjerë detare përpara bregdetit të saj, çka bie ndesh me qëndrimet greke.
Si referencë ligjore përdoret Konventa e Kombeve të Bashkuara për të Drejtën e Detit e vitit 1982, e cila lejon zgjerimin e ujërave territoriale deri në 12 milje detare, por kërkon marrëveshje dypalëshe në rast mbivendosjesh. Turqia nuk e ka nënshkruar këtë konventë, megjithatë ajo konsiderohet gjerësisht pjesë e së drejtës ndërkombëtare zakonore.
Gjykata ndërkombëtare, një opsion i largët
Si instancë e fundit për zgjidhjen e mosmarrëveshjeve mbetet Gjykata Ndërkombëtare e Drejtësisë në Hagë, por për aktivizimin e saj kërkohet një kërkesë e përbashkët nga të dyja palët. Për këtë mundësi diskutohet që prej vitit 1976, por pa asnjë rezultat konkret.
Në këto kushte, edhe pse dialogu po rifillon në nivel të lartë, një marrëveshje gjithëpërfshirëse për Egjeun mbetet ende larg, ndërsa tensionet greko-turke vazhdojnë të jenë një faktor i brishtë stabiliteti në Mesdheun Lindor.
Burimi: Euronews.al
Më të lexuarat
